Campanella, Güneş Ülkesi ile kendi toplumunun Kilise baskısını, aristokratların tembelliğini ve liyakatsiz yöneticilerini sert bir dille eleştirmiştir. Platon ve Thomas More’dan esinlenerek yarattığı bu dünya, eşitliğin, hukukun üstünlüğünün ve bilimin rehberliğinin hüküm sürdüğü bir idealdir.
Bu Ülke; Türkiye’nin düşünsel ve kültürel girdaplarını anlamak adına önemli bir eser. Cemil Meriç bu eserinde kültürel, entellektüel ve medeniyet kimliğini sorgulamakta; Doğu ile Batı arasında sıkışıp kalmış Türk aydınının yaşadığı kimlik bunalımını derin bir şekilde analiz etmektedir.
Merhum hocamızın şu sözlerini hatırlamadan edemeyeceğiz: “Başta aksiyonu göstermeyenin, nefis, heva, şeytan, dünyaya meyl ü muhabbet ve nefsanî hazlardan da sıyrılmayanın, fütüvvet gibi bir zirveye ulaşması söz konusu değildir.” Zannediyorum, bu arkadaşlar bu sıyrılma ile harekete geçtiler.
Okumalarımızda “Gençlik, geleceğin tohumudur.” diyen Topçu’nun gençliğe verdiği değerin, HE’de “Bir milletin yükselip alçalması, o millet içindeki genç kuşakların alacakları ruh ve şuura, görecekleri talim ve terbiyeye bağlıdır.” şeklinde tezahür ettiğine şahit olduk.
“… Türkiye'de dini motif mevzuu başlangıcı, 46'lı yıllardan itibaren tahmin edilmeliydi. O dönemde Henry Link'in de ifade ettiği gibi dünya çapında bir dine dönüş oldu. O da zaten Dine Dönüş kitabını yazdı. … Türkiye'nin bundan nasibini alması gayet tabiidir. Türkiye bundan müstağni kalamazdı. …”
