Vaaz ve Yazıların Münasebet İlmi ile İlişkisi -Cemal Türk
Kur’an sureleri arasındaki irtibatı, sure isimleri ile muhtevaları arasındaki ilişkiyi inceleyen bir Kur’an ilmi olan münasebet ilminden yola çıkılarak, Hocaefendi’nin de Kur’anlaşması sebebiyle vaaz ve yazılarında bu ilmin izlerinin görülüp görülemeyeceği ele alınır.
Bizlerin Kur’an’a uygun, ona muhatap olmaya müsait ve müstaid olarak yaratıldığımızdan bahseden Kerim Balcı, Kur’an’ın üslubuyla üsluplanmanın ne kadar olağan olduğuna dikkat çeker. Eğer bu durum bir bireyde görülmüyorsa bunun Kur’an’la olan münasebetinin eksikliğinden kaynaklanabileceğini ifade eder. Hocaefendi gibi zatlarda ise bu durum, kendi hayatlarındaki uygulamalarıyla zirve noktaya ulaşır.
Bu bağlamda Kerim Balcı’nın “Pırlanta Hafıza” olarak tanıttığı Cemal Türk, Hocaefendi’nin eserleri, vaazları ve yazıları arasında bir münasebet ilminden bahsedilip bahsedilemeyeceği sorusuna cevap verir.
Hz. Ebû Hüreyre’nin zikrettiği, “Herhangi bir topluluk Allah’ın evlerinden birinde toplanır, Allah’ın kitabını okur ve onu müzakere ederse üzerlerine sekînet nazil olur.” hadis-i şerifi üzerinden, dünyanın dört bir yanından izleyicilerin katıldığı Dünya Döndükçe Kampı’na senada bulunarak girizgâh yapar.
Kur’an-ı Kerim’in çok farklı ilim dalları ve meziyetleri vardır. “Meziyet” kelimesi imtiyaz ve temeyyüz köklerinden gelir; bir nesneyi başkalarından ayıran, ayırıcı özellik anlamını taşır. Cemal Türk, bu anlam ışığında münasebet ilmine geçiş yapar.
Hocaefendi, “İrşad ve Mürşid” makalesinde mürşidin Kur’anî olması gerektiğini ve Kur’anî bir üslupla muhataplarını yeniden inşa etmesi gerektiğini ifade eder. Kendisi de bahsettiği hususları yaşayarak, “Üslubunu O’nun beyanından süzerek çıkart” düsturunca yaşamıştır.
“İslam Dünyası” makalesinde mevcut İslam dünyasının hiç bu kadar içler acısı bir duruma düşmediğinden bahsederken, ardından çözüm yollarını ele alır ve bu durumdan bizi yalnızca hakikat aşkı ve ilim-araştırma aşkıyla gerilime geçen nesillerin kurtarabileceğini ifade eder.
Bu metni derinlemesine okuyan bir okuyucu, gelecek yazının “hakikat aşkı” hakkında olacağını kolaylıkla tahmin edebilir. Hakikat aşkını anlattıktan sonra, böyle bir hakikat aşkının zamanla insanda ilim ve araştırma aşkı meydana getireceğini söylemesinin mukabilinde, bir ay sonra yayımlanan yazıda da bu konu hakkında bir yazı kaleme alınır.
Yazılar birbiriyle münasebetli bir şekilde ilerler. Cemal Türk, Kalbin Zümrüt Tepeleri’ndeki makaleler detaylı bir biçimde incelendiğinde, bir makalenin sonunda bahsedilen çözüm önerisinin diğer bir makalenin gelişine ipucu oluşturduğunun gözlemleneceğine dikkat çeker.
Vaazlarında ve yazılarında ise genel olarak iman, islam ve ihsan konuları ışığında meseleler ele alınır. Vaazlara iman-ı billah konusuyla başlayan Hocaefendi, öncelikle icmal yaparak sonrasında tafsile geçer. Böylece Kur’an’da gözlemlenen yöntemi kullandığı detaylı bir biçimde ortaya konulur.
Her hafta vaaz bittikten sonra, bir sonraki hafta vaaza başlarken Hocaefendi sözlerine bir önceki vaazın özetiyle başlar. Bu yöntemin Kur’an’daki yerine dikkat çeken Cemal Türk, Bakara Suresi’nde birkaç ayetten sonra, o zamana kadar anlatılanların genel bir hülasasını veren bir ayetin geldiğinden bahseder.
Derin Müslümanlık kitabının esasını teşkil eden “Ahlaki Mülahazalar” vaazları ise 1989’da, yani dokuz yıl sonra, Bornova’da verdiği pazar vaazlarında ele aldığı “ihsan” konularından devam eder. İman ve islam konularından ihsana geçişini belirgin bir şekilde görmüş oluruz.
Tüm bu bilgiler göz önünde bulundurulduğunda Cemal Türk, Hocaefendi’nin Kur’an’ın münasebet, tenasüp ve nazmından ders alarak bir yöntem ve menheç takip ettiğine vurgu yapar.
Yorumlar ()