Üstadımın Üstadı: Hz. Ali

Hz. Ali ile Üstad Bediüzzaman arasında çok kuvvetli bağın izleri var. Bunları Risale-i Nur’u okurken bir parça fark ediyoruz, ama daha külli bir bakışa ihtiyaç var diyerek bu çalışmayı yapma ihtiyacı duydum. Üstadımızın hayatında hakikati müşahede arayışı hep devam etmiş, kendi varlığında hissettiği acz-fakr ekseninde eşyanın perde arkasındaki hakikati arayan fiilî-kavlî dualar etmiş. Risalede birçok yerde arayışlarından izler görünüyor. Kastamonu Lahikası'ndaki şu ifadeye bakınca derdi ve hakikatten aldığı haberi görüyoruz, ve diyoruz ki, kim bu hakikatten haber veren:

“Şiddet‑i şefkat ve rikkatten, bu kışın şiddetli soğuğuyla beraber manevî ve şiddetli bir soğuk ve musîbet‑i beşeriyeden bîçârelere gelen felâketler, helâketler, sefâletler, açlıklar şiddetle rikkatime dokundu. Birden ihtar edildi ki: Böyle musîbetlerde kâfir de olsa hakkında bir nev'i merhamet ve mükâfât vardır ki, o musîbet ona nispeten çok ucuz düşer. (...) Hususan ihtiyarlar ve musîbet‑zedeler, fakir ve zayıflar, müstebit büyük zâlimlerin cebir ve şiddetleri altında musîbet çekiyorlar. Elbette o musîbet onlar hakkında medeniyetin sefâhetinden ve küfranından ve felsefenin dalâletinden ve küfründen gelen günahlara keffâret olmakla beraber; yüz derece onlara kârdır diye hakikatten haber aldım.”

Arayış var, ihtar eden var, cevap ile mutmain olan bir kalp var. Hakikatten ders veren kim diye arayınca başka bir yer ile karşılaştık:

“Hem mahkemede Denizli ehl‑i vukûfu, bazı şâkirtlerin bu îtikatlarına göre, bana karşı demişler ki: “Eğer Mehdilik dâvâ etse, bütün şâkirtleri kabûl edecekler.” Ben de onlara demiştim: “Ben, kendimi seyyid bilemiyorum. Bu zamanda nesiller bilinmiyor. Hâlbuki âhirzamanın o büyük şahsı, Âl‑i Beyt’ten olacaktır. Gerçi mânen ben Hazret‑i Ali’nin (ra) bir veled‑i manevîsi hükmünde, ondan hakikat dersini aldım ve Âl‑i Muhammed Aleyhisselâm bir mânâda hakîki Nur şâkirtlerine şâmil olmasından, ben de Âl‑i Beyt’ten sayılabilirim; fakat bu zaman şahs‑ı manevî zamanı olmasından‥ ve Nurun mesleğinde hiçbir cihette benlik ve şahsiyet ve şahsî makamları arzu etmek ve şân şeref kazanmak olmaz; ve sırr‑ı ihlâsa tam muhâlif olmasından‥ Cenâb‑ı Hakk’a hadsiz şükür ediyorum ki, beni kendime beğendirmemesinden‥ ben öyle şahsî ve haddimden hadsiz derece fazla makâmâta gözümü dikmem ve Nurdaki ihlâsı bozmamak için, uhrevî makâmât dahi bana verilse, bırakmağa kendimi mecbur biliyorum.” dedim, o ehl‑i vukûf sustu.” (Emirdağ Lahikası)

Hakikat dersini aldım diyor, ve bir şakirdi olarak da değil, veled-i manevi payesini gösteren ciddi bir seviyede ders aldığını ifade ediyor. Bu durum bizi hayrete düşürdü. Hz. Ali Üstada neleri nasıl talim etmiş. Biliyoruz ki, hakikat ilmi tedris edilmiyor, ayrı bir talim süreci var:

“Mâdemki hakikat ilmi tedrîs edilmiyor. Elbette mahfî hikmetlere binâen mahdut insanların eline geçen, kulağına giren bu nev'i derslerin ciddi tahsili için, bilhassa okuması yazması olanların bizzat yazmak sûretiyle, bu neticeyi bulacaklarına şüphe edilmemelidir. Bir şeyi yazmak; okumak, anlamak, sonra başka kağıda nakletmektir ki, bu tarzla matlup istifadenin temin edileceği muhakkaktır.” (Barla Lahikası)

Üstadımız Risalede birçok yerde Hz. Ali’den bahseder. Yirmi Sekizinci Lem’a’nın Birinci meselesi Keramet-i Aleviye olarak bir remiz gösteriyor:

“Cây‑i dikkattir ki: Ben üveysî bir tarzda bir kısım ilm‑i hakikati, Hüccetü'l‑İslâm olan İmâm‑ı Gazâlî’den (ks) almıştım.Şimdi anlıyorum ki; İmâm‑ı Gazâlî (ks) aynı dersi üveysî bir tarzda İmâm‑ı Ali’den (ra) almıştır. Demek Hazret‑i İmâm-ı Ali Radıyallahu Anh’ın mühim bir şâkirdi olan İmâm‑ı Gazâlî’nin (ks) başı üstünde bu bîçâre talebesine şefkatkârâne,tesellîdârâne, en sıkıntılı bir zamanda bakması acip değil, belki lâzımdır. Ve öyle olmak gerektir.”

Bir kısım ilm-i hakikati İmam Gazali’den talim eden Üstadımız, daha sonra Hz. Ali’den ders almış. Adeta Gazali’den dersini bitirince, Hz. Ali’den ders aldığına dair bir iz görüyoruz, bunu destekleyen bir bölüm de Kastamonu Lahikasında geçer:

“Risale‑i Nur ve şâkirtlerinin bir üstadı olan Hüccetü'l‑İslâm İmâm-ı Gazâlî ve beni, Hazret‑i Ali ile bağlayan yegâne üstadımı beğenmemek değil, belki bütün kuvvetleriyle onların takip ettiği mesleği ehl‑i dalâletin hücumundan kurtarmak ve muhâfaza etmektir. Fakat, onların zamanında bu dehşetli zındıka hücumu, erkân‑ı îmâniyeyi sarsmıyordu. (...) Hem Risale-i Nur şâkirtlerinin yüz mislinden ziyâde zâtlar, o kitaplarla meşguldürler ve o vazifeyi yapıyorlar. Biz de, o vazifeyi onlara bırakmışız. Yoksa hâşâ ve kellâ! O kudsî üstadlarımızın mübârek eserlerini rûh-u canımız kadar severiz.” (Kastamonu Lahikası)

Bu dolaylı bir ders alma gibi olabilir, nereden çıkarıyoruz ki, Hz. Ali’den manen ders almış olsun. Hususi ders almanın altını çizen başka bir bölüm var:

“Peşin olarak size bunu beyân ediyorum ki: Risale‑i Nurun üstadı ve Risale‑i Nura Celcelûtiye Kasidesi’nde rumûzlu işârâtıyla pek çok alâkadarlık gösteren ve benim hakâik-ı îmâniyede hususî üstadım İmâm‑ı Ali’dir (ra). Âl‑i Beyt’in muhabbeti, Risale‑i Nurda ve mesleğimizde bir esâstır.” (Emirdağ Lahikası)

Bunları bir arada okuyunca, bir seyr-i sülûk izleri görünüyor ve Üstadlarını sezebiliyoruz. Manen şahit olmadığımız bu sülûkun izlerini satırlardan takip etmek müşkül oluyor. Otuzuncu Lem’a’da bir başka işaret bu derslerin içeriğine bir işaret ve bir iz verebilir:

“İsm-i Âzam herkes için bir olmaz; belki ayrı ayrı oluyor. Meselâ; İmâm‑ı Ali Radıyallahu Anh’ın hakkında Ferd, Hayy,Kayyûm, Hakem, Adl, Kuddûs, altı isimdir. Ve İmâm-ı Âzam’ın ism-i âzam’ı Hakem, Adl, iki isimdir. Ve Gavs-ı Âzam’ın ism-i âzam’ı Yâ Hayy’dır. Ve İmâm‑ı Rabbânî’nin ism-i âzam’ı Kayyûm’dur ve hâkezâ‥ pek çok zâtlar daha başka isimleri ism-i âzam görmüşlerdir.” (Lem’alar)

Üstadın vefat etmeden önce vermiş olduğu son derslerde geçen şu ifadeye de bakalım, bu dersin içeriği talim-i esma-i ilahiye olabilir:

“Mâdem mesleğimiz âzamî ihlâstır; değil benlik, enâniyet‥ dünya saltanatı da verilse, bâkî bir mesele-i îmâniyeyi o saltanata tercih etmek âzamî ihlâsın iktizasıdır. (...) “Bu acip ihlâsı nereden ders almışsın?” Demiş: “İki noktadan…” Birisi: (...) İkincisi: Kahraman‑ı İslâm İmâm-ı Ali Radıyallahu Anh, Celcelûtiye’nin çok yerlerinde ve âhirinde bir himâyetçi istemiş ki, namaz içinde huzuruna gaflet gelmesin. Düşmanları tarafından ona bir hücum mânâsı hatırına gelmemek, sırf namazdaki huzuruna pek çok olan düşmanları tarafından bir hücum tasavvuru ile namazdaki huzuruna mâni olunmamak için bir muhâfız ifriti Dergâh‑ı İlâhî’den niyâz etmiş. İşte bu bîçâre, ömrü bu zamanda hodfürûşluk içinde yuvarlanan bîçâre kardeşiniz de; hem sebeb‑i hilkat-i âlemden, hem kahraman‑ı İslâmdan bu iki küçük nükteyi ders aldım.” (Emirdağ Lahikası)

Esma-i ilahiye’yi talim etti de ne oldu? Bu talimden murad nedir? Ne olursa başarılı olunuyor?” gibi soruların cevabını da İhlas Risalesi'nde görebiliyoruz:

“Bilirsiniz ki; Hazret‑i Ali (ra) o mûcizevâri kerâmetiyle ve Hazret-i Gavs-ı Âzam (ks) o hârika kerâmet‑i gaybiyesiyle,sizlere bu sırr‑ı ihlâsa binâen iltifat ediyorlar. Ve himâyetkârâne tesellî verip hizmetinizi mânen alkışlıyorlar. Evet, hiç şüphe etmeyiniz ki, bu teveccühleri ihlâsa binâen gelir. Eğer bilerek bu ihlâsı kırsanız, onların tokadını yersiniz. Onuncu Lem'adaki şefkat tokatlarını tahattur ediniz. Böyle manevî kahramanları arkanızda zahîr, başınızda üstad bulmak isterseniz, ihlâs‑ı tâmmı kazanınız.” (Lem’alar)

Hepimiz Hz. Ali gibi bir üstadı, bir zahîri bulmak isteriz. Bu fırtınalı ahir zaman fitneleri içinde bocalayan halimiz bir inayet-i ilahiye, bir üstad-ı azam arattırıyor. Elhamdülillah Üstadımın Üstadlarının dersleri ile bir ikram-ı ilahi gibi bir silsileyi görüp manen ferahlayıp şükredebiliyoruz.

Üstadımızın kendi dertlerine manen ilaç araması gibi, biz de kendi aczimizi fakrımızı münacaatlarla Allah’a arz edip,“Cenâb‑ı Erhamürrâhimîn’den bütün Esmâ‑i Hüsnâ’sını şefâatçi yapıp niyâz ediyoruz ki, bizleri ihlâs‑ı tâmme muvaffak eylesin.” Âmîn!

İşte bu kısım da, talimin olduğu yer.. Yani arayışın duaya sevk etmesi. Üstadımızın sık sık bitirdiği Büyük Cevşen’i elimize alınca, Hz. Ali’den duaların onun evradına girdiğini görüyoruz. Başta Cevşen, Sekine, Celcelutiye ve Ercuze Kasideleri. Cevşen’in kainat kitabını okumaya teşvik edercesine Allah’ın kainattaki icraatlerini gösterdiğini fark ettirdiğini fark edebiliriz. Büyük Cevşen'in hemen girişinde bu duâ ile ilgili olarak; "Hz. Peygamber'e (asm) Cebrail Aleyhisselam'ın vahiy ile getirdiği ve 'zırhı çıkar bunu oku.' dediği gâyet yüksek ve çok kıymettar bir münâcât-ı Peygamberîdir ki; Zeynelabidin'den (r.a.) tevatürle rivâyet edilmiştir." notu bulunmaktadır ve bu duânın Peygamberimiz (asm) tarafından hususî olarak Hz. Ali'ye talim edildiği rivâyet edilmektedir. Diğer yandan Sekine duası gelir, sükun ve itminan, temkin, nefisteki telaşın kesilmesi gibi faziletleri bulunan ve Hz. Ali'ye atfedilen ve menşe itibariyle aslı vahye dayanan, kalp rahatlığı ve kuvveti veren çok mühim bir duâdır.

Bu duaları isim isim zikrettikten sonra ulaşmak istediğim maksat şu: Hz. Ali’nin hayatında yeri olan duaları, Üstad da evradına almış. Aczini hissetmekle beraber aynı talep ile Allah’a yalvarmış. Belki bu duaları bizzat ders olarak almış. Bu dualar, kendi hayatında sık sık okuyarak fakrı ile talep edene açılmış, bize de bu duaları takip etmek düşmüş. Ancak şu noktayı vurgulamak gerekecek:

“Eğer o dünyaya ait faydalar ve menfaatler o ubûdiyete, o virde veya o zikre illet veya illetin bir cüzü olsa, o ubûdiyeti kısmen iptal eder. Belki o hâsiyetli virdi akîm bırakır, netice vermez. İşte bu sırrı anlamayanlar, meselâ, yüz hâsiyeti ve faydası bulunan Evrâd‑ı Kudsiye-i Şah-ı Nakşibendî’yi veya bin hâsiyeti bulunan Cevşenü'l‑Kebîr’i, o fâidelerin bazılarını maksûd‑u bizzat niyet ederek okuyorlar. O faydaları göremiyorlar ve göremeyecekler ve görmeye de hakları yoktur. Çünkü o faydalar, o evratların illeti olamaz ve ondan, onlar kasten ve bizzat istenilmeyecek. Çünkü onlar fazlî bir sûrette, o hâlis virde talepsiz terettüp eder. Onları niyet etse, ihlâsı bir derece bozulur. Belki ubûdiyetten çıkar ve kıymetten düşer.”

O üstadlarımızın gösterdiği gibi, ihlas ve ihsan şuuru ile, sadece ubudiyet olsun diye okumayı Allah nasip etsin. Biz de o hakikat dersinden faydalanabilelim, hakikati görmeye hakkımızı kaybetmeyelim.